پرش به محتوا
تاریخ ایران

سده‌های میانه

سربداران

Sarbadars

⏳ ۱۳۳۷–۱۳۸۶ م🏛 پایتخت: سبزوار👑 ۴ فرمانروا📜 ۴ رویداد

جنبشی دینی در شمال خراسان که به دولتی کوچک با مرکز سبزوار رسید. قدرت در دست یک خاندان نبود و رهبران بارها با کشتن یکدیگر جابه‌جا شدند. برخی پژوهشگران آن را «جمهوری راهزنان» و برخی «جمهوری شیعی» خوانده‌اند؛ این برچسب‌ها محل اختلاف‌اند. ایرانیکا یادآوری می‌کند که منابع اصلی دست‌کم نیم سده پس از رویدادها نوشته شده‌اند و روایت‌هایشان با هم نمی‌خواند.

تهران امروز
گستره‌ی تقریبی و ساده‌شده در اوج قدرت (طرح ویراستاری). خطوط ساحلی: Natural Earth (مالکیت عمومی).

گستره‌ی فرمانروایی

طرح ساده‌شده‌ی قلمرو سربداران در اوج گسترش. مرزهای دوران پیشامدرن سیال بودند؛ این نقشه تنها برای جهت‌یابی است.

فرمانروایان

۱

عبدالرزاق باشتینی

Abd al-Razzaq

۱۳۳۷–۱۳۳۸ م

شورش را آغاز کرد. در ژوئن ۱۳۳۸ برادرش مسعود او را کشت.

۲

وجیه‌الدین مسعود

Mas'ud

۱۳۳۸–۱۳۴۴ م

جانشین برادرش. در ۱۳۴۴ با سپاهش در لشکرکشی به مازندران کشته شد.

۳

خواجه علی شمس‌الدین

Ali Cheshomi

۱۳۴۷–۱۳۵۱ م

سپاه را سامان داد و مالیات‌ها را اصلاح کرد. در ۱۳۴۸ نخستین سکهٔ مستقل سربداران را زد. سال‌ها تقریبی است.

۴

خواجه علی مؤید

Ali b. Mu'ayyad

۱۳۶۲–۱۳۸۶ م

میان ۱۳۶۲ و ۱۳۷۱ سکه با شعار شیعی و نام دوازده امام زد. در ۱۳۸۱ به تیمور سر سپرد و در ۱۳۸۶ در نبردی در حویزه کشته شد.

گاه‌شمار

پادشاهان (طلایی) و رویدادها (رنگ دودمان) به ترتیب زمان؛ رویدادهای کلیدی پررنگ‌ترند.

  1. آغاز پادشاهی · ۱۳۳۷–۱۳۳۸ م👑 عبدالرزاق باشتینی
  2. بنیان‌گذاری · ۱۳۳۷ مآغاز شورش در باشتین (مارس ۱۳۳۷؛ منابع روز را متفاوت گفته‌اند)
  3. آغاز پادشاهی · ۱۳۳۸–۱۳۴۴ م👑 وجیه‌الدین مسعود
  4. آغاز پادشاهی · ۱۳۴۷–۱۳۵۱ م👑 خواجه علی شمس‌الدین
  5. نبرد · ۱۳۵۳ مکشته شدن طغاتیمور، خان مغول، به فرمان یحیی کرابی
  6. آغاز پادشاهی · ۱۳۶۲–۱۳۸۶ م👑 خواجه علی مؤید
  7. رویداد · ۱۳۸۱ مخواجه علی مؤید در نیشابور به تیمور سر سپرد
  8. فروپاشی · ۱۳۸۶ ممرگ خواجه علی مؤید و تقسیم سرزمین سربداران میان کارگزاران تیمور

منابع و کتاب‌شناسی

  1. [مرجع]Sarbedārs, Encyclopædia Iranica

تاریخ‌ها بر پایه‌ی اجماع پژوهشی (ایرانیکا، تاریخ کمبریج) است؛ «ح.» نشانه‌ی تاریخ تقریبی یا مورد اختلاف است.