حسن بن زید (داعی کبیر)
Hasan b. Zayd
۸۶۴–۸۸۴ م
سه بار از طبرستان رانده شد و هر بار بازگشت. گرگان را هم گرفت. در ۸۸۴ در آمل درگذشت.
سده‌های میانه
علویان طبرستان
Alids of Tabaristan
⏳ ۸۶۴–۹۲۸ م🏛 پایتخت: آمل👑 ۴ فرمانروا📜 ۴ رویداد
در ۸۶۴ مردم غرب طبرستان بر طاهریان شوریدند و حسن بن زید را از ری به رهبری خواندند. او پایتخت را از ساری به آمل برد. پشتیبانی زیدیان پایهٔ این فرمانروایی بود. حکومت علویان در کرانهٔ خزر به شکل‌های پراکنده تا آغاز صفویان ماند، اما دولت اصلی‌شان در ۹۲۸ با کشته شدن حسن داعی پایان یافت (ایرانیکا).
گستره‌ی فرمانروایی
طرح ساده‌شده‌ی قلمرو علویان طبرستان در اوج گسترش. مرزهای دوران پیشامدرن سیال بودند؛ این نقشه تنها برای جهت‌یابی است.
فرمانروایان
محمد بن زید
Muhammad b. Zayd
۸۸۴–۹۰۰ م
برادر حسن. در ۹۰۰ نزدیک گرگان در جنگ با سپاه سامانی کشته شد و طبرستان به دست سامانیان افتاد.
ناصر کبیر (حسن اطروش)
al-Nasir al-Utrush
۹۱۴–۹۱۷ م
دیلمیان و گیلانیان را مسلمان کرد. طبری فرمانروایی‌اش را برای دادگری‌اش ستوده است. در ۹۱۷ درگذشت و در آمل به خاک رفت.
حسن بن قاسم (داعی صغیر)
Hasan b. al-Qasim
۹۱۷–۹۲۸ م
جانشین برگزیدهٔ ناصر. دو بار به دست پسران ناصر از آمل رانده شد. در ۹۲۸ در برابر اسفار شکست خورد و مرداویج او را زخمی کرد که به مرگش انجامید.
گاه‌شمار
پادشاهان (طلایی) و رویدادها (رنگ دودمان) به ترتیب زمان؛ رویدادهای کلیدی پررنگ‌ترند.
- آغاز پادشاهی · ۸۶۴–۸۸۴ م👑 حسن بن زید (داعی کبیر)
- بنیان‌گذاری · ۸۶۴ مشورش غرب طبرستان و آمدن حسن بن زید از ری
- آغاز پادشاهی · ۸۸۴–۹۰۰ م👑 محمد بن زید
- نبرد · ۹۰۰ مکشته شدن محمد بن زید و افتادن طبرستان به دست سامانیان
- آغاز پادشاهی · ۹۱۴–۹۱۷ م👑 ناصر کبیر (حسن اطروش)
- نبرد · ۹۱۴ مناصر اطروش سپاه سامانی را کنار رود بورود شکست داد و طبرستان را گرفت
- آغاز پادشاهی · ۹۱۷–۹۲۸ م👑 حسن بن قاسم (داعی صغیر)
- فروپاشی · ۹۲۸ محسن داعی بیرون آمل شکست خورد و به دست مرداویج زخمی شد و درگذشت
منابع و کتاب‌شناسی
- [مرجع]ʿAlids of Ṭabarestān, Daylamān, and Gīlān, Encyclopædia Iranica — W. Madelung
تاریخ‌ها بر پایه‌ی اجماع پژوهشی (ایرانیکا، تاریخ کمبریج) است؛ «ح.» نشانه‌ی تاریخ تقریبی یا مورد اختلاف است.