زندگینامه
ساتراپ باختر که داریوش سوم را کشت و در باختر خود را «اردشیر» خواند؛ پادشاهیاش را جز یارانش کسی نپذیرفت (آریان ۳.۲۵).
پروندهٔ ویژه: نقشهٔ متحرک و تحلیل مالکیت ↓English
بسوس (اردشیر پنجم) در ۳۳۰ پ.م بر تخت هخامنشیان نشست و جانشین داریوش سوم شد. با او این دودمان به پایان رسید یا دوران آن بسته شد.
شجرهنامه
گرههای طلایی پادشاهان این مجموعهاند و با کلیک به صفحهی آنان میروید؛ گرههای خطچین خویشاوندان غیرفرمانروا.
رویدادهای دوران او
- فروپاشی · ۳۳۰ پ.م
آتشسوزی تختجمشید و مرگ داریوش سوم
پروندهٔ ویژه
بسوس؛ مدعی پادشاهی پس از داریوش
ساتراپ باختر و خویشاوند داریوش سوم، که با نبرزن و برسئنت شاه را دستگیر کرد و در ژوئیهٔ ۳۳۰ کشت، سپس در باختر تاج راست بر سر نهاد و نام «اردشیر» گرفت (آریان ۳.۲۵.۳). یاران خودش، از جمله سپیتامن، او را به اسکندر سپردند و در همدان اعدام شد. شاهی او را جز خودش و یارانش کسی به رسمیت نشناخت؛ از این رو علامت زدهایم.
- سال ادعای پادشاهی
- ~۱
نقشه: از هکاتومپیلوس تا باختر
اداره و اقتصادژوئیهٔ ۳۳۰ پ.م.۱ از ۳
کشتن داریوش
بسوس و همدستانش داریوش را در بند بردند و چون اسکندر نزدیک شد، او را زخمی کردند و رها کردند؛ شاه پیش از رسیدن اسکندر مرد (آریان ۳.۲۱).
میزان قطعیت: استوار (منبع همزمان)
منابع: Arrian, tr. E. J. Chinnock, 1884 · Quintus Curtius Rufus, tr. J. C. Rolfe, 1946
نبردلشکرکشیساختوسازاداره و اقتصاددینکلیدهای جهتنما، Home/End و فاصله کار میکنند.
سه لایهٔ جدا
هر بخش سه لایه دارد: «شواهد تاریخی» فقط آنچه منابع میگویند؛ «تفسیر فلسفی» خوانش ما با معیار مالکیت و آزادی؛ «معنای فرهنگی امروز». نقلقولها فقط از ترجمههای منتشرشده و با ارجاع است.
شواهد تاریخیتفسیر فلسفیمعنای فرهنگی امروز
پرونده · ۱
پادشاهی یا شورش؟
بسوس از خاندان هخامنشی بود و در گوگمل سواران باختری را فرمان میداد (آریان ۳.۸). منابع یونانی و رومی او را شاهکش و غاصب مینامند. برای یاران شرقیاش، اما، او ادامهٔ پادشاهی هخامنشی در برابر مهاجم بود. هیچ سکه یا سندی از پادشاهیاش نمانده است.
اسکندر بسوس را به کیفر پارسی شاهکشی مجازات کرد تا خود را جانشین مشروع داریوش بنماید؛ کیفر بسوس، تبلیغ اسکندر بود.
مشروعیت را نه زور و نه عنوان، بلکه پذیرش دیگران میسازد؛ بسوس هیچیک را نداشت.
منابع: Arrian, tr. E. J. Chinnock · Quintus Curtius Rufus, tr. J. C. Rolfe · P. Briant
جمعبندی
با بسوس، آخرین ادعای پادشاهی هخامنشی پایان یافت. اینکه او را «اردشیر پنجم» بشماریم یا نه، تصمیمی است دربارهٔ اینکه چه کسی حق دارد شاه را تعیین کند.
کتابشناسی
- Arrian, tr. E. J. Chinnock, The Anabasis of Alexander (1884). https://www.gutenberg.org/ebooks/46976بر پایهٔ بطلمیوس و آریستوبولوس، همراهان اسکندر؛ از دید مقدونی.
- Quintus Curtius Rufus, tr. J. C. Rolfe, History of Alexander (Loeb) (1946). رومی سدهٔ یکم میلادی؛ بلاغی، اما گاه از منابع همدل با داریوش.
- P. Briant, From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire (2002).
- P. Briant, Darius in the Shadow of Alexander (2015). چگونه داریوش سوم از دید فاتحانش ساخته شد.
منابع و کتابشناسی
- [پژوهش]From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire — Pierre Briant
- [منبع دستاول]استوانهی کوروش
- [منبع دستاول]الواح بارو و خزانهٔ تختجمشید (هالوک ۱۹۶۹؛ کامرون ۱۹۴۸)
- [منبع دستاول]تاریخ (Histories) — هرودوت
- [منبع دستاول]کتیبهی بیستون — داریوش بزرگ
- [مرجع]Encyclopædia Iranica — ed. E. Yarshater et al.
تاریخها بر پایهی اجماع پژوهشی (ایرانیکا، تاریخ کمبریج) است؛ «ح.» نشانهی تاریخ تقریبی یا مورد اختلاف است.