زندگی‌نامه
پسر هرمز دوم که پس از چند ماه به دست بزرگان برکنار و کشته شد.
پروندهٔ ویژه: نقشهٔ متحرک و تحلیل مالکیت ↓English
آذرنرسی در ۳۰۹ م بر تخت ساسانیان نشست و جانشین هرمز دوم شد. پس از او شاپور دوم (ذوالاکتاف) به فرمانروایی رسید.
شجره‌نامه
گره‌های طلایی پادشاهان این مجموعه‌اند و با کلیک به صفحه‌ی آنان می‌روید؛ گره‌های خط‌چین خویشاوندان غیرفرمانروا.
پروندهٔ ویژه
آذرنرسی؛ شاهی چندماهه که بزرگان کنارش زدند
آذرنرسی پسر هرمز دوم بود. به گفتهٔ ایرانیکا، در ۳۰۹ م. شاه شد و پس از چند ماه برکنار و کشته شد. سبب را ستمگری او گفته‌اند. اما منابع یکسان نیستند و طبری اصلاً از او نامی نمی‌برد.
- پادشاهی
- چند ماه
نقشه: تیسفون، ۳۰۹ م.
اداره و اقتصاد۳۰۹ م.۱ از ۲
شاهی کوتاه
به گفتهٔ ایرانیکا (تفضلی)، از نوشته‌های بیزانسی برمی‌آید که هرمز دوم از همسر نخستش دو پسر به نام‌های هرمز و آذرنرسی داشت. آذرنرسی در ۳۰۹ م. شاه شد.
میزان قطعیت: محل بحثگزارش‌ها دربارهٔ جانشینی هرمز دوم یکسان نیستند. تفضلی (ایرانیکا) می‌گوید آذرنرسی چند ماه شاه بود و به سبب ستمگری برکنار و کشته شد. شهبازی (ایرانیکا، «اردشیر دوم») می‌گوید بزرگان قدرت را از او «ربودند»، پسر دوم را کور کردند و پسر سوم، هرمز، به روم گریخت. طبری اصلاً از پسری یاد نمی‌کند و می‌گوید هرمز بی‌فرزند مرد.
نبردلشکرکشیساخت‌وسازاداره و اقتصاددینکلیدهای جهت‌نما، Home/End و فاصله کار می‌کنند.
سه لایهٔ جدا
هر بخش سه لایه دارد: «شواهد تاریخی» فقط آنچه منابع می‌گویند؛ «تفسیر فلسفی» خوانش ما با معیار مالکیت و آزادی؛ «معنای فرهنگی امروز». نقل‌قول‌ها فقط از ترجمه‌های منتشرشده و با ارجاع است.
شواهد تاریخیتفسیر فلسفیمعنای فرهنگی امروز
پرونده · ۱
چه کسی شاه را برمی‌گزید؟
تفضلی می‌گوید آذرنرسی به سبب ستمگری کشته شد. شهبازی همین رویداد را چنین می‌گوید: بزرگان و موبدان قدرت را از او ربودند، برادر دیگرش را کور کردند و برادر سومش هرمز به روم گریخت. برادر چهارم، شاپور سگانشاه، در شرق فرمان می‌راند.
«ستمگری» را همان کسانی گزارش کرده‌اند که او را کنار زدند. شهبازی انگیزه را روشن می‌گوید: بزرگان برای «نگه داشتن برتری خود» کودکی نازاده را شاه کردند. پس داوری دربارهٔ آذرنرسی را باید با احتیاط خواند.
شاهِ نازاده شاهی است که نمی‌تواند فرمان دهد. با این کار، قدرت واقعی تا سال‌ها در دست بزرگان و موبدان ماند. نه مردم در این گزینش سهمی داشتند، نه قانونی روشن برای جانشینی.
منابع: A. Tafażżolī, Encyclopaedia Iranica · A. Sh. Shahbazi, Encyclopaedia Iranica
جمع‌بندی
آذرنرسی بیشتر نامی است در فهرست شاهان تا چهره‌ای تاریخی. سکه یا نقشی از او شناخته نیست. سرنوشتش نشان می‌دهد که در آغاز سدهٔ چهارم بزرگان ساسانی تا کجا می‌توانستند شاه را برگزینند و برکنار کنند.
کتاب‌شناسی
- A. Tafażżolī, Encyclopaedia Iranica, Ādur Narseh (1983). https://www.iranicaonline.org/articles/adur-narseh/
- A. Sh. Shahbazi, Encyclopaedia Iranica, Ardašīr II (1986). https://www.iranicaonline.org/articles/ardasir-ii-sasanian-king/
- A. Sh. Shahbazi, Encyclopaedia Iranica, Hormozd II (2004). https://www.iranicaonline.org/articles/hormozd-ii/
همهٔ عکس‌ها از ویکی‌انبار (Wikimedia Commons) است؛ پروانه و پدیدآورنده در صفحهٔ هر پرونده بررسی شده است.
منابع و کتاب‌شناسی
- [پژوهش]Sasanian Persia: The Rise and Fall of an Empire — Touraj Daryaee
- [منبع دست‌اول]تاریخ الرسل و الملوک (تاریخ طبری) — محمد بن جریر طبری
- [منبع دست‌اول]شاهنامه — فردوسی
- [مرجع]Encyclopædia Iranica — ed. E. Yarshater et al.
تاریخ‌ها بر پایه‌ی اجماع پژوهشی (ایرانیکا، تاریخ کمبریج) است؛ «ح.» نشانه‌ی تاریخ تقریبی یا مورد اختلاف است.