علاءالدوله محمد
Ala al-Dawla Muhammad
۱۰۰۸–۱۰۴۱ م
از ۱۰۰۷–۱۰۰۸ از سوی آل‌بویه حاکم اصفهان بود. همدان را گرفت و از کرمانشاه تا یزد سکه زد. بیهقی او را «نیم‌دشمن» غزنویان خوانده است. در ۱۰۴۱ درگذشت.
سده‌های میانه
کاکوییان
Kakuyids
⏳ ۱۰۰۸–۱۱۴۱ م🏛 پایتخت: اصفهان، سپس یزد👑 ۳ فرمانروا📜 ۶ رویداد
دودمانی دیلمی که از حدود ۱۰۰۸ تا ۱۰۵۱ در جبال و کردستان مستقل بودند و سپس تا میانهٔ سدهٔ دوازدهم در یزد و ابرقو دست‌نشاندهٔ سلجوقیان ماندند. بنیان‌گذار آن، علاءالدوله محمد، را «پسر کاکو» می‌خواندند؛ کاکو در گویش دیلمی یعنی «دایی». ابن‌سینا چهارده سال از پربارترین سال‌هایش را در اصفهان او گذراند (ایرانیکا).
گستره‌ی فرمانروایی
طرح ساده‌شده‌ی قلمرو کاکوییان در اوج گسترش. مرزهای دوران پیشامدرن سیال بودند؛ این نقشه تنها برای جهت‌یابی است.
فرمانروایان
ابومنصور فرامرز
Faramurz
۱۰۴۱–۱۰۵۱ م
پسر بزرگ علاءالدوله. در ۱۰۵۱ طغرل اصفهان را از او گرفت و او به یزد رفت.
گرشاسپ دوم
Garshasp II
۱۰۹۵–۱۱۴۱ م
آخرین کاکویی. همسرش خواهر سلطان سنجر بود. در ۱۱۴۱ در کنار سنجر در نبرد قطوان درگذشت. آغاز فرمانروایی‌اش تقریبی است.
گاه‌شمار
پادشاهان (طلایی) و رویدادها (رنگ دودمان) به ترتیب زمان؛ رویدادهای کلیدی پررنگ‌ترند.
- آغاز پادشاهی · ۱۰۰۸–۱۰۴۱ م👑 علاءالدوله محمد
- بنیان‌گذاری · ۱۰۰۸ معلاءالدوله محمد حاکم اصفهان (۱۰۰۷–۱۰۰۸)
- نبرد · ۱۰۲۳ مگرفتن همدان، دینور و شاپورخواست
- نبرد · ۱۰۲۸ مپیروزی بزرگ در نهاوند بر ائتلاف دیلمیان و کردان (ایرانیکا یک‌جا ۱۰۲۷ و جای دیگر ۱۰۲۸ نوشته)
- رویداد · ۱۰۲۹ ممسعود غزنوی علاءالدوله را از اصفهان راند؛ او سال بعد بازگشت
- آغاز پادشاهی · ۱۰۴۱–۱۰۵۱ م👑 ابومنصور فرامرز
- رویداد · ۱۰۵۱ مطغرل اصفهان را گرفت و فرمانروایی مستقل کاکوییان پایان یافت
- آغاز پادشاهی · ۱۰۹۵–۱۱۴۱ م👑 گرشاسپ دوم
- فروپاشی · ۱۱۴۱ ممرگ گرشاسپ دوم در نبرد قطوان؛ دامادشان سلسلهٔ اتابکان یزد را ادامه داد
منابع و کتاب‌شناسی
- [مرجع]Isfahan vi. Medieval Period, Encyclopædia Iranica
- [مرجع]Kākuyids, Encyclopædia Iranica — C. E. Bosworth
- [مرجع]ʿAlāʾ-al-Dawla Moḥammad, Encyclopædia Iranica — C. E. Bosworth
تاریخ‌ها بر پایه‌ی اجماع پژوهشی (ایرانیکا، تاریخ کمبریج) است؛ «ح.» نشانه‌ی تاریخ تقریبی یا مورد اختلاف است.